Τι είναι η τεστοστερόνη;

Η τεστοστερόνη είναι η βασική ανδρική ορμόνη που ευθύνεται για τα τυπικά ανδρικά χαρακτηριστικά όπως η τριχοφυΐα στο πρόσωπο, ο σωματότυπος και η βαθιά φωνή. Επίσης παίζει σημαντικό ρόλο στη γονιμότητα του άντρα καθώς μαζί με μια σειρά άλλων ορμονών ρυθμίζει βασικές πτυχές της παραγωγής σπέρματος. Η τεστοστερόνη εκκρίνεται από τους όρχεις και έχει επίδραση σε πολλούς ιστούς του οργανισμού.

Ποια είναι τα συμπτώματα της έλλειψης τεστοστερόνης;

Η πιο κοινή πάθηση σε σχέση με την τεστοστερόνη είναι ο λεγόμενος υπογοναδισμός, δηλ. η μείωση των επιπέδων τεστοστερόνης στο αίμα ή η ανεπαρκής παραγωγή σπερματοζωαρίων. Η έλλειψη τεστοστερόνης οδηγεί σε καθυστέρηση της εφηβείας όταν εμφανίζεται σε μικρή ηλικία.

Μετά την εφηβεία, η έλλειψη τεστοστερόνης οδηγεί σε ανικανότητα και μειωμένη libido, σε υπογονιμότητα και σε γενικά συμπτώματα κούρασης, αύξησης σωματικού βάρους και κατάθλιψης. Ανάλογα με τη χρονική στιγμή που εμφανίζεται η έλλειψη τεστοστερόνης (πριν ή μετά την εφηβεία) και τα επίπεδα τεστοστερόνης στο αίμα (έλλειψη ή ανεπάρκεια) τα συμπτώματα ποικίλουν.

Ποια είναι τα αίτια έλλειψης τεστοστερόνης;

Τα αίτια υπογοναδισμού στον άντρα διαφέρουν ανάλογα με το επίπεδο που υπάρχει η βλάβη, δηλ. εάν υπάρχει υπολειτουργία των όρχεων (πρωτοπαθής υπογοναδισμός) ή της υπόφυσης (που ρυθμίζει τους όρχεις – δευτεροπαθής υπογοναδισμός). Τα συμπτώματα του υπογοναδισμού είναι τα ίδια στους ενήλικες ανεξάρτητα από το επίπεδο της βλάβης.

Η πιο συχνή αιτία πρωτοπαθούς υπογοναδισμού (δηλ. βλάβης των όρχεων) είναι το λεγόμενο σύνδρομο Klinefelter. Το σύνδρομο Klinefelter είναι μια γονιδιακή νόσος που οδηγεί σε μικρούς όρχεις, μειωμένη παραγωγή τεστοστερόνης και υπογονιμότητα μεταξύ άλλων. Άλλες αιτίες περιλαμβάνουν την ορχίτιδα, την κρυψορχία, τους τραυματισμούς των όρχεων και ιατρικές θεραπείες όπως η ακτινοβολία στην περιοχή των όρχεων ή κάποιες μορφές χημειοθεραπείας.

Τα αίτια δευτερογενούς υπογοναδισμού αποτελούν μεταξύ άλλων το σύνδρομο Kallmann, την ανεπάρκεια της υπόφυσης, το προλακτίνομα, κάποια φάρμακα, ενώ κάποιες φορές τα αίτια παραμένουν άγνωστα.

Πως γίνεται η διάγνωση της έλλειψης τεστοστερόνης;

Η διάγνωση γίνεται κατ’ αρχήν με την κλινική εκτίμηση των συμπτωμάτων του ασθενούς από ενδοκρινολόγο και συμπεριλαμβάνει και την εκτίμηση του όγκου των όρχεων με ένα ορχιδόμετρο ή την μέτρηση τους με υπέρηχο. Ακολουθούν εξετάσεις αίματος της τεστοστερόνης καθώς και άλλων παραγόντων που θα βοηθήσουν στη διάγνωση, όπως οι γοναδοτροφίνες LH και FSH. Αυτές πρέπει να γίνονται το πρωί και επί νηστείας. Επίσης περιλαμβάνει και τον έλεγχο της σπερματογένεσης με σπερμοδιάγραμμα. Τέλος, ανάλογα με το επίπεδο της βλάβης μπορεί να ζητηθεί απεικονιστικός έλεγχος ή/και γονιδιακός έλεγχος (καρυότυπος).

Ποια είναι η θεραπεία της έλλειψης τεστοστερόνης;

Η τεστοστερόνη μπορεί να αναπληρωθεί με διάφορες μορφές δηλ. από το στόμα, διαδερμικά ή ενδομυϊκά με ένεση. Τα τελευταία χρόνια, η χορήγηση τεστοστερόνης προτιμάται να γίνεται από το δέρμα μέσω gel ή ενδομυϊκά με μηνιαίες ή τριμηνιαίες ενέσεις. Είναι πολύ βασικό να τονιστεί πως η αναπλήρωση τεστοστερόνης πρέπει να γίνεται μόνο σε άτομα με επιβεβαιωμένο υπογοναδισμό και υπό στενή ιατρική παρακολούθηση από ενδοκρινολόγο με εμπειρία στην θεραπεία αυτή. Ο λόγος είναι πως η αναπλήρωση τεστοστερόνης σε άτομα χωρίς υπογοναδισμό, όπως και η ανεξέλεγκτη υποκατάσταση τεστοστερόνης πέρα των φυσιολογικών ορίων, είναι συνυφασμένη με σοβαρές επιπλοκές όπως καρδιαγγειακά επεισόδια, υπερπλασία του προστάτη, κίνδυνο καρκίνου του προστάτη, και πολυκυτταραιμία. Άτομα με υπογοναδισμό που λαμβάνουν θεραπεία με τεστοστερόνη πρέπει να υποβάλλονται σε τακτικές εξετάσεις ελέγχου ώστε να αποφευχθούν οι παρενέργειες της θεραπείας.

Η αναπλήρωση της τεστοστερόνης οδηγεί στην μείωση των συμπτωμάτων του υπογοναδισμού και ανάκτηση της ποιότητας ζωής των ασθενών στις περισσότερες περιπτώσεις. Η τεστοστερόνη όμως δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αποκατάσταση της γονιμότητας. Εκεί, ανάλογα με την περίπτωση, χρειάζεται θεραπεία με γοναδοτροφίνες μέχρι να υπάρξει ικανοποιητική παραγωγή σπερματοζωαρίων. Σε άλλες περιπτώσεις υπάρχει η δυνατότητα εξαγωγής σπερματοζωαρίων μέσω βιοψίας των όρχεων – μια διαδικασία που γίνεται στα πλαίσια της τεχνητής γονιμοποίησης και μόνο σε εξειδικευμένα κέντρα. Τέλος, κάποιες μορφές υπογοναδισμού είναι συνυφασμένες με στειρότητα.